Fotopagina Nieuwjaarsreceptie 2016

Fort bij Vexen (door Val vanDam)

Romeinen waren behoorlijk zuinig op hun soldaten. Die droegen een soort van metalen kuras, samengesteld uit losse stroken zodat er flink wat beweeglijkheid in zat. Metalen helmen, voorzien van een neerklapbaar vizier en gezichtsbeschermers. Die kwamen vast niet van Verblifa, zoals de beruchte van de Nederlandse krijgsmacht indertijd. Hun castellums en forten lagen op uitgekiende punten en stonden permanent met elkaar in verbinding, zowel door geluid als licht.
Tegenwoordig dragen ook de Nederlandse krijgers een soort van kuras, maar dan van kevlar, dat voornamelijk de borst beschermt. Het vooral kwetsbare hoofd en onderlijf moet je zelf maar voor zorgen.
v1
Zo’n soort Romeinse zuinigheid moet het ook zijn geweest die het Ministerie van Oorlog de Nederlandse Krijger, vlak voordat de Wereldoorlog het land bereikte, een soort van kuras verstrekte, dat moest dan wel met vier man worden gedeeld: de P(iramide)-bunker, of groepsschuilplaats.
Honderden zijn er van gebouwd, in grijs, meters dik en even onverwoestbaar beton. Wat dat betreft zaten de manschappen binnen wel veilig, zolang het maar defensief was en vooral niet agressief!  Dat het manschap het moest doen met geweren van het type K1888 of nog minder, paste helemaal in het anti-agressie beleid van die dagen: ontwapenen en Het Gebroken Geweertje.
Je zal er maar in gezeten hebben, in zo’n betonnen doosje, je wist zeker, als je de kop om de hoek stak, die er prompt zou worden afgeschoten.

Op zich is het eigenlijk merkwaardig, dat zo’n 400 jaar geleden een goocheme krijgsoverste, die zich de Romeinse tactieken goed eigen maakte en dus over een zeer gedisciplineerd staand leger met uniforme bewapening beschikte, -anders dan gebruikelijk in die tijd een samengeraapt zootje van avonturiers en van het kruis gebeden misdadigers-, een unieke vorm van verdediging ontwierp. De Waterlinie. Moet een heidense klus zijn geweest, om dat allemaal uit te vogelen, er bestond nog geen GPS of TomTom. Maar ja, hij had tijd zat, was niet getrouwd met een vrouw die zou zitten zeuren dat hij alweer met z’n waterplasjes bezig was in plaats van voor haar een streng wol op te houden.
Maurits, want die was het, had een enorm tactisch inzicht. De forten, die hij liet bouwen hadden zonder uitzondering een zeer uitgekiende positie met een perfect schootsveld.
Eeuwenlang bleef die verdedigingslinie, voornamelijk om Amsterdam te beschermen, in dezelfde vorm liggen. Pas na de 1870 oorlog bedacht men ook in Nederland dat de wereld in ruim 250 jaar er iets anders uit was gaan zien. Wat deed men dus? Men ging die Waterlinie iets verleggen, naar het Oosten, zodat ook Utrecht werd opgenomen. Meer forten, en grotere. Niet nieuw dus, maar zoals eeuwen eerder was bedacht.
Eigenlijk is het dan niet zo verbazend als je weet, dat twee van de zwaarste forten zijn gebouwd op oorspronkelijk Romeinse: Fort bij Rijnauwen en Fort bij Vechten (oorspronkelijk Vexen en nog ouder Fectio). Wel wat verbazend is, dat bijvoorbeeld deze twee forten zijn gebouwd volgens de inzichten van Monsieur Vauban, de bouwheer van Lodewijk de Veertiende, de Zonnekoning. Dus volgens een systeem van toen ook al weer zo’n 200 jaar oud.
Deze fraaie Januari dag wriemelden een stuk of 19 PTCruisers de oprit over naar Fort bij Vechten. Helemaal op hun gemak: een achterhaald model voertuig op een achterhaald model fort. Naar allebei moet je als argeloos voorbijganger wel kijken, je vindt ze mooi, of je vindt er geen bal aan.
v2
Het was erg rustig op het fort, een handjevol bezoekers aan het Kenniscentrum en het Waterliniemuseum. Alle overige dingen waren gewoon gesloten. Zonde. Nu bleef eigenlijk alleen het nieuwe (binnen)museum over. Het meest interessante daarvan, de plattegrond van de hele waterlinie op schaal, waar je ook zou kunnen zien wat er gebeurt bij een opzettelijke inundatie door de sluiten open te zetten, was gesloten omdat het winter was! Het was tien graden boven nul!
Wat je wel overal zag, zelfs op de plaats van de oorspronkelijke Romeinse fortificatie en vila Fectio: werk in uitvoering! Overal sporen van bouwvakkers, graafmachines, bouwmateriaal. Vraag je je toch af, waarom sinds de buitenwerking stelling van de Waterlinie in 1963 (50 jaar geleden dus) nu ineens miljoenen worden besteed aan restauratie van een hele rij forten, bunkers, artilleriestellingen en noem maar op, waar in die vijftig jaar nauwelijks naar werd omgekeken, en sommige nagenoeg totaal zijn verdwenen onder een verwilderde begroeiing. Politieke Beslissing??! Dat verklaart een hoop, immers na Prins Maurits zijn alle werken voortgekomen uit Politieke Beslissingen.
Al met al blijft zo’n fort met haar Romeinse roots toch fascinerend, en daagt het eigenlijk uit om er van ’t voorjaar eens op je gemak rond te drentelen, als alles open is, en de maquette misschien werkt.









Fotolinks
Marco Drost
Pieter den Exter
Val vanDam


Videolink
Pieter den Exter